Tính đơn điệu và cực trị của hàm số – Trắc nghiệm Toán 12 Chương 1, Đề 01

Sẵn sàng làm bài?

Đề thi gồm 30 câu hỏi, thời gian làm bài 30 phút. Đồng hồ sẽ bắt đầu đếm ngược ngay khi bạn bấm nút bên dưới.

Trắc nghiệm tính đơn điệu và cực trị của hàm số Toán 12 giúp bạn luyện cách đọc dấu đạo hàm, xác định khoảng đồng biến, nghịch biến và phân biệt các loại cực trị. Bài luyện thuộc Chương 1: Ứng dụng đạo hàm để khảo sát hàm số, theo chủ đề Bài 1 của bộ sách Chân trời sáng tạo. Bạn có thể làm đề trước để tự kiểm tra, hoặc đọc phần kiến thức dưới đây khi cần ôn lại phương pháp.

Phạm vi Tính đơn điệu, cực trị, bài toán tham số và ứng dụng đạo hàm
Số câu 30 câu trắc nghiệm lựa chọn
Thời gian luyện tập 30 phút
Đối tượng Học sinh đang ôn Bài 1, Chương 1 Toán 12

Tính đơn điệu của hàm số Toán 12: đọc dấu đạo hàm thế nào?

Một hàm số đồng biến trên khoảng khi giá trị hàm tăng theo sự tăng của biến số; hàm nghịch biến khi giá trị hàm giảm theo sự tăng của biến số. Khi hàm khả vi trên khoảng đang xét, dấu của đạo hàm là công cụ để nhận biết chiều biến thiên. Đạo hàm dương trên cả khoảng cho hàm đồng biến; đạo hàm âm trên cả khoảng cho hàm nghịch biến.

Trước khi tính đạo hàm, hãy xác định tập xác định. Đây là bước dễ bị bỏ qua khi làm bài tập tính đơn điệu của hàm số, nhất là với phân thức, căn thức và logarit. Điểm làm mẫu số bằng không phải được loại khỏi tập xác định. Khoảng kết luận đồng biến hoặc nghịch biến phải nằm trọn trong miền mà hàm số có nghĩa; không gộp hai khoảng qua một điểm gián đoạn thành một khoảng duy nhất.

Quy trình xét khoảng đồng biến và nghịch biến

  1. Ghi tập xác định và điều kiện của biến số.
  2. Tính đạo hàm, rút gọn và phân tích thành nhân tử nếu có thể.
  3. Tìm các nghiệm của đạo hàm và các điểm làm đạo hàm không xác định.
  4. Chia miền xét thành các khoảng, xác định dấu đạo hàm trên mỗi khoảng.
  5. Kết luận các khoảng biến thiên, rồi đối chiếu chính xác với yêu cầu của câu hỏi.

Khi đọc bảng biến thiên, hàng chứa dấu đạo hàm cho biết hàm tăng hay giảm, còn hàng giá trị hàm giúp đọc tung độ tại những điểm đặc biệt. Đừng dùng chiều của đồ thị đạo hàm để suy ra trực tiếp chiều của hàm ban đầu. Muốn biết hàm ban đầu tăng ở đâu, cần xem đồ thị đạo hàm nằm phía trên trục hoành ở đâu; muốn biết hàm giảm ở đâu, cần xem đồ thị đạo hàm nằm phía dưới trục hoành.

Trong trường hợp đạo hàm bằng không tại một vài điểm riêng lẻ, hàm vẫn có thể đồng biến hoặc nghịch biến trên một khoảng lớn hơn. Vì vậy, không được chia nhỏ khoảng chỉ vì gặp một nghiệm của đạo hàm mà chưa kiểm tra dấu hai bên. Ngược lại, nếu đạo hàm đổi dấu tại một nghiệm thì các khoảng biến thiên phải được phân biệt theo sự đổi dấu đó.

Cực đại và cực tiểu của hàm số: phân biệt điểm và giá trị

Cực trị của hàm số là tính chất tại một vùng lân cận của điểm đang xét. Một điểm cực đại không nhất thiết cho giá trị lớn nhất trên toàn bộ tập xác định; một điểm cực tiểu cũng không nhất thiết cho giá trị nhỏ nhất toàn cục. Khi đọc đề, hãy chú ý xem câu hỏi đang yêu cầu hoành độ cực trị, giá trị cực trị hay tọa độ điểm cực trị trên đồ thị.

Đại lượng Cách xác định
Điểm cực trị của hàm số Hoành độ x₀ tại đó hàm đạt cực trị
Giá trị cực trị Giá trị f(x₀), tìm bằng cách thay x₀ vào hàm ban đầu
Điểm cực trị trên đồ thị Cặp tọa độ (x₀; f(x₀))

Với hàm liên tục tại điểm đang xét và khả vi ở hai phía lân cận, dấu đạo hàm đổi từ dương sang âm cho một cực đại; dấu đổi từ âm sang dương cho một cực tiểu. Nghiệm của phương trình đạo hàm bằng không mới là điểm cần kiểm tra, chưa tự động là điểm cực trị. Hãy lập bảng dấu hoặc xét dấu ở hai phía trước khi kết luận.

Ví dụ ôn phương pháp, tách biệt với bộ câu hỏi

Xét hàm số f(x) = x³ − 3x. Đạo hàm là f′(x) = 3x² − 3 = 3(x − 1)(x + 1). Đạo hàm dương trên (−∞; −1), âm trên (−1; 1) và dương trên (1; +∞). Tại x = −1, dấu đổi từ dương sang âm nên hàm đạt cực đại; tại x = 1, dấu đổi từ âm sang dương nên hàm đạt cực tiểu.

Thay vào hàm ban đầu, ta được f(−1) = 2 và f(1) = −2. Như vậy, hai hoành độ cực trị là −1 và 1; hai giá trị cực trị là 2 và −2; hai điểm cực trị trên đồ thị là (−1; 2) và (1; −2). Viết đủ ba cách diễn đạt này giúp bạn tránh chọn nhầm hoành độ khi đề hỏi tung độ, hoặc chọn một số khi đáp án cần cả cặp tọa độ.

Cách làm trắc nghiệm tính đơn điệu và cực trị có tham số

Trong bài toán tham số, cần chuyển yêu cầu của đề thành điều kiện về dấu đạo hàm hoặc sự đổi dấu của đạo hàm. Nếu cần hàm đồng biến trên toàn trục số, phải kiểm soát dấu đạo hàm trên toàn trục số. Nếu chỉ yêu cầu đồng biến trên một khoảng, hãy xét trên chính khoảng đó; dùng điều kiện toàn trục số có thể làm mất những giá trị tham số vẫn thỏa mãn.

Đối với đạo hàm là tam thức bậc hai, có thể dùng hệ số bậc hai, biệt thức và vị trí nghiệm để phân tích dấu. Trước khi áp dụng công thức cho tam thức, cần kiểm tra trường hợp hệ số bậc hai bằng không, vì khi đó đạo hàm có thể trở thành biểu thức bậc nhất hoặc hằng số. Khi tham số làm bậc của hàm thay đổi, phải xét trường hợp này riêng.

Nếu đề yêu cầu hàm đạt cực trị tại một hoành độ cụ thể và hàm có đạo hàm ở đó, bước đầu là cho đạo hàm bằng không tại hoành độ ấy. Sau khi tìm được tham số, phải thay lại để kiểm tra đúng loại cực trị. Một giá trị tham số có thể tạo cực đại, một giá trị khác tạo cực tiểu; chỉ giải phương trình mà không xét dấu thì chưa hoàn thành bài toán.

Những lỗi thường gặp khi học tính đơn điệu và cực trị

  • Quên tập xác định: kết luận trên một khoảng chứa điểm mà hàm không có nghĩa.
  • Nhầm nghiệm đạo hàm với cực trị: bỏ qua bước kiểm tra sự đổi dấu.
  • Nhầm hàm số và đạo hàm: nhìn đồ thị f′ tăng rồi kết luận f đồng biến.
  • Nhầm hoành độ với tung độ: trả lời x₀ trong khi câu hỏi yêu cầu f(x₀).
  • Bỏ sót trường hợp tham số: dùng công thức tam thức mà chưa kiểm tra hệ số đầu.
  • Đọc thiếu phạm vi: không giao khoảng tìm được với miền thời gian hoặc miền sản lượng của mô hình.

Một cách kiểm tra nhanh bảng dấu là chọn một giá trị đại diện trong từng khoảng rồi thay vào đạo hàm. Với tích các nhân tử, hãy ghi dấu từng nhân tử và nhân dấu; với phân thức, kiểm tra cả tử số và mẫu số. Các nhân tử có số mũ chẵn thường không đổi dấu khi đi qua nghiệm, còn nhân tử có số mũ lẻ có đổi dấu. Quy tắc này giúp bạn dự đoán số cực trị nhưng vẫn phải kết hợp miền xác định.

Cách luyện đề Toán 12 Chương 1 hiệu quả

Ở lượt đầu, hãy làm các câu nhận biết và thông hiểu để xác định mình còn yếu ở khái niệm nào. Với câu có bảng biến thiên, đọc riêng các hàng trước khi chọn đáp án. Với câu có tham số, ghi rõ điều kiện cần tìm thay vì tính thử nhiều giá trị rời rạc. Bạn nên dùng giấy nháp để lập bảng dấu, giữ lại các bước tính quan trọng và đánh dấu câu chưa chắc chắn.

Thời gian 30 phút là mốc luyện tập của bài này. Nếu mới học chuyên đề, bạn có thể ôn phương pháp trước khi bắt đầu đồng hồ. Khi đã quen, hãy làm trọn đề trong thời gian giới hạn để luyện nhịp độ. Sau khi nộp bài, thực hiện nhiệm vụ theo hướng dẫn của website để mở kết quả, rồi đối chiếu những câu mình đã chọn. Kết quả luyện tập giúp nhận biết điểm cần ôn thêm, không thay thế đánh giá của giáo viên.

Với mỗi lỗi, ghi một nguyên nhân cụ thể như sai đạo hàm, sai dấu, bỏ điều kiện hoặc đọc nhầm đại lượng. Làm lại phép tính từ đầu trước khi nhìn đáp án và dùng cách kiểm tra khác nếu có. Nếu thấy dữ kiện thiếu hình hoặc phương án có dấu hiệu chưa thống nhất, hãy ghi nhận câu đó để kiểm tra nguồn; không nên học thuộc một lựa chọn mà chưa hiểu lý do.

Tiếp tục ôn tập Toán 12

Bạn có thể quay về danh mục Chương 1 Toán 12 để xem các đề thuộc ứng dụng đạo hàm, hoặc mở danh mục trắc nghiệm Toán 12 để chọn nội dung học. Trang chủ Laptop Hải Nam tập hợp các khu vực nội dung của website.